Расіяне адкрылі для сябе Беларусь і Гродна — іх прысутнасць становіцца ўсё больш прыкметнай. У Threads абмяркоўваюць іх паводзіны: залазанне на слуп у цэнтры Гродна, спосабы паркоўкі і спробы расплаціцца сваёй валютай. Пакуль адны беларусы адкрыта не рады такім гасцям, іншыя сцвярджаюць, што тут іх чакаюць. Журналісты Hrodna.life даведаліся, навошта расіяне едуць у Беларусь і адкуль у беларусаў узялася непрыязнасць да мігрантаў з усходу.
Чым расіяне раздражняюць беларусаў
Чацвёра з пяці турыстаў у Гродне ў 2026 годзе – расіяне. Для паездкі ім не патрэбна віза. Масквіч можа сесці на цягнік і ўжо праз 15 гадзін быць у Гродне. Памежны кантроль паміж дзвюма краінамі выбарачны, а да нядаўняга часу мог адсутнічаць зусім. Моўнага бар’ера няма.
Перад паездкай расіяне ў Threads просяць расказаць пра цікавыя месцы беларускіх гарадоў, у тым ліку і Гродна.
Там яны часам сутыкаюцца з негатыўнай рэакцыяй беларусаў. Некаторыя пералічваюць папулярныя стэрэатыпы аб некарэктных паводзінах расіян.
Раздражняе беларускіх карыстальнікаў Threads і міф пра Расію як “старэйшага брата”. Расіянін, які жыве ў Беларусі, адзначае, што ў нашай краіне не рады ягоным суграмадзянам, якія не прызнаюць суверэнітэт Беларусі і спрабуюць расплачвацца расійскімі рублямі.
Ёсць і беларусы, настроеныя да прыезджых гасцінна. Яны дадаюць, што расіян не хочуць бачыць у краіне толькі “былыя беларусы, якія збеглі за мяжу”.
“Альбо турысты з гэтай краіны, альбо нікога”
Шэсць-сем гадоў таму да прыезду расіян беларусы ставіліся больш лаяльна, мяркуе Дзмітрый Радзіеўскі, сузаснавальнік і дырэктар арганізацыі “ІншыЯ”, якая займаецца барацьбой з дыскрымінацыяй. Зараз жа яны адчуваюць рост коштаў на жыллё і паслугі з-за ўсё большай колькасці прыезджых з Расіі.
Аналітыка рынку нерухомасці на сайце кааператыва “Жыллёвы баланс” пазначае, што з даваеннага студзеня 2022 года па ліпень 2026 года сярэдні кошт квадратнага метра ў Гродне павялічыўся на 79%. За 4,5 года метр падаражэў з $679 да $1217. У Мінску назіраўся падобны рост – на 77%, з $1269 да $2250 за квадрат. Беларусы ў Threads таксама знаходзяць прычынай гэтаму “рускі след”.
Штогод 9-мільённую Беларусь наведваюць каля 5 мільёнаў расійскіх турыстаў, паведамлялася ў красавіку 2026 года. За 2025 год амаль 1,2 мільёна расійскіх турыстаў спыняліся ў беларускіх гасцініцах. Яшчэ каля 230 000 грамадзян РФ наведалі беларускія санаторыі, падлічыў Белстат.
Сацыёлаг Алена Агарэлышава сцвярджае, што ў бягучых умовах без расійскіх турыстаў Беларусі давядзецца туга: “Праз санкцыі і вайну гэта практычна адзіныя турысты, якія ўсё яшчэ прыязджаюць у Беларусь. І таму, на жаль, выбару практычна няма. Альбо турысты з гэтай краіны, альбо нікога. Альбо наймальнікі кватэр, асабліва посуточной арэнды, з гэтай краіны, альбо “не”. У апошні час у буйных гарадах, асабліва ў Мінску, вырас рынак продажу кватэр, і цэннік сярэдні на здачу кватэры таксама вырас. У тым ліку праз тое, што вырас попыт праз турыстаў з Расіі і тых, хто ўжо не турысты, а тых, хто пераязджае ў Беларусь на больш працяглы тэрмін”.
Сярод расіян расце цікавасць да пераезду ў Беларусь
Багаты Threads і на абмеркаванні пра пераезд расіян у Беларусь. У Facebook і Telegram групы “На ПМЖ в Беларусь” аб’ядноўваюць увогуле амаль 30 000 чалавек. З’яўляцца пасярэднікі з сэрвісам па пераезду пад ключ.
У 2026 годзе рэзка ўзрасла колькасць запытаў “пераезд у Беларусь” у расійскім Яндэксе — больш за 50 000 запытаў за 7 месяцаў гэтага года супраць крыху менш за 25 000 за ўвесь папярэдні год. У чэрвені на YouTube-канале “Редакция” выйшаў вялікі фільм пра расіян-мігрантаў у Беларусі. На 25 жніўня ён сабраў ужо больш за 1,2 мільёна праглядаў.
Перапіс насельніцтва 2019 года зафіксавала каля 400 000 грамадзян РФ, якія пражываюць на тэрыторыі нашай краіны. З іх каля 35 000 чалавек жыло на тэрыторыі Гродзенскай вобласці. Доля тых, хто падчас перапісу абраў нацыянальнасць “рускі”, склала 7,5% у цэлым па краіне і 6,4% у Гродзенскай вобласці — больш за 700 000 і 65 000 чалавек адпаведна. Больш свежых звестак аб рэзідэнтах Беларусі з пашпартамі іншых краін няма.
“Свабодны” інтэрнэт, зразумелыя працэдуры і адна мова. Што робіць Беларусь такой папулярнай сярод расіян?
Папулярнасці Беларусі спрыяе тое, што расіяне могуць пераязджаць сюды, абыходзячы складаныя бюракратычныя працэдуры. Само грамадзянства РФ можа быць падставай для дазволу на пастаяннае пражыванне ў Беларусі.
У Беларусі для расіян няма моўнага бар’ера. Яна з’яўляецца адзінай краінай у свеце, акрамя штучных утварэнняў накшталт Прыднястроўя і Паўднёвай Асеціі, дзе руская мова з’яўляецца дзяржаўнай нароўні з нацыянальнай мовай. Падчас апошняга перапісу больш за 70% жыхароў Беларусі пазначылі рускую як мову, на якой яны звычайна размаўляюць дома. У Гродзенскай вобласці доля такіх жыхароў склала 60%.
У Беларусі і Расіі па-рознаму “забараняюць” інтэрнэт. Калі ў Беларусі караюць за спажыванне — падпіскі і лайкі — то суседзям блакуюць доступы да сацсетак.
Без VPN нельга зайсці ў Instagram, WhatsApp, Facebook, Telegram, YouTube, X (былы Twitter), LinkedIn, Viber і TikTok. У Беларусі VPN не патрэбны.
Тут расіянін можа нават свабодна перайсці на сайт апазіцыйнага расійскаму рэжыму тэлеканала “Дождь” або падпісацца на Telegram-канал “Медуза” — за гэта (пакуль) у Беларусі не прадугледжана адказнасці. Таму для суседзяў беларускі інтэрнэт можа выглядаць свабодным.
Іншыя перавагі, акрамя працы “усяго” без VPN, якія ў сацсетках пералічваюць самі расіяне: адсутнасць вайны, наяўнасць рэкламы казіно і “санкцыйных” крам (магчыма, маюцца на ўвазе крамы брэнда Zara, які пакінуў Расію пасля пачатку поўнамаштабнай вайны — Hrodna.life).
@denchiik96 #беларусь #лукашенко #россия #война #впн #пп ♬ original sound – mynameisnotdrew
@sukmadniksamafin Беларусь выживает #беларусь #гомель #глобальныерекомендации #никса #рекомендации ♬ Just the Way You Are – Album Version – Milky
@korniukris я влюбилась а Беларусь 💔🇧🇾#беларусь #Беларусь #рекомендацим ♬ оригинальный звук – dashawxq
Сацыёлаг Алена Агарэлышава тлумачыць, што Беларусь выглядае прывабнай для расіян у тым ліку з прычыны ментальнай блізкасці. Расіяне арыентуюцца ў Беларусі як краіне былога Савецкага Саюза, краіне з зразумелай мовай і зразумелымі працэдурамі адаптацыі. І дадае, што ў гэтага ёсць і іншы бок медаля:
“З аднаго боку, Беларусь расіянамі ўспрымаецца як умоўна больш бяспечная краіна. Рэпрэсіі, якія адбываюцца ў Беларусі ў дачыненні да саміх беларусаў, для многіх расіян не ўспрымаюцца як небяспека. Таму што, умоўна, гэта “вашы нейкія асабістыя палітычныя справы, а мы да гэтага не маем дачынення”. Таму некаторыя расіяне не ўсведамляюць ці не хочуць усведамляць маштаб рэпрэсій у Беларусі, або для іх гэта не прыярытэт”.
“Хачу пераехаць у Беларусію”
Нягледзячы на ментальную блізкасць, суседзі могуць жыць у розным інфармацыйным полі. Напрыклад, больш за 11 000 расіян у 2026 годзе, згодна з Яндекс.Вордстат, хацелі пераехаць не ў Беларусь, а ў “Беларусію”. У Threads таксама можна знайсці як цалкам шчырыя пасты расіян, так і іранічныя пасты беларусаў, якія пачынаюцца з адной і той жа фразы: “Хачу пераехаць у Беларусь”. Такія публікацыі часам збіраюць сотні гнеўных каментароў ад беларусаў праз выкарыстанне неафіцыйнай назвы краіны.
Дзмітрый Радзіеўскі лічыць, што грамадзяне Беларусі і Расіі могуць жыць у розным інфармацыйным кантэксце: “Калі ў Расіі пастаянна выкарыстоўваюць фармулёўку “Белоруссия”, то можна ўявіць, што чалавек проста выкарыстоўвае гэта з-за няведання”.
Эксперт адзначае, што важна рэагаваць на выкарыстанне такіх фармулёвак, калі яны нам непрыемныя. “Можна сказаць: “Асабіста мне камфортней, калі краіну называюць “Беларусь”, растлумачыць чаму так. Не варта заўчасна рабіць выснову пра чалавека, пра яго палітычную пазіцыю і вырашаць, што ён нібыта дрэнна ставіцца да нашай краіны. Магчыма, гэта далёка не так і чалавек проста выкарыстоўвае тыя фразы і тыя словы, якія ён бачыў у сваім соцыуме і чуў усё жыццё”, — раіць эксперт. Тое ж тычыцца фармулёвак накшталт “старэйшы брат”.
Беларусы так і паступаюць: у Threads ужо ёсць “чэк-лісты” для расіян, якія ўязджаюць у Беларусь, дзе сярод іншага просяць “вывучыць” назву краіны. Адзін з такіх пастоў сабраў ужо больш за 9000 лайкаў.
Мігрантафобія і гістарычны бэкграўнд
Важна ўспрымаць расіян не як нейкую маналітную групу і не распаўсюджваць стэрэатыпы. Сацыёлаг Алена Агарэлышава дадае: “Усе людзі розныя. Сярод беларусаў ёсць людзі, якія не ўмеюць паводзіць сябе ў грамадскіх месцах, або паводзяць сябе груба і некультурна. І сярод расіян сустракаюцца паважаючыя іншых людзі, досыць ветлівыя”.
Сацыёлаг лічыць, што людзей з Расіі, якія паводзяць сябе камфортным для навакольных спосабам, нашмат больш, чым іншых. “Але праз тое, што іх паводзіны не выклікаюць грамадскага рэзанансу, мы пра іх не так часта чуем, як пра іншы бок пытання”, — адзначае эксперт.
На думку Дзмітрыя Радзіеўскага, кожны расіянін, які пераехаў у Беларусь, мог зрабіць гэта з асабістых прычын. Сярод іх могуць быць рызыкі бяспекі, нязгода з дзеяннямі ўладаў, сямейныя абставіны.
“У гэтым кантэксце важна заўважыць такое паняцце, як мігрантафобія. Гэта часты выпадак ксенафобіі (нецярпімасць да каго-небудзь ці чаго-небудзь чужога, незнаёмага, нязвыкламу — Hrodna.life). У такой сітуацыі людзі могуць вельмі насцярожана ставіцца да факту наплыву новых жыхароў. З нявызначанасцю таго, як гэта паўплывае на той лад, побыт, рэсурсы, зладжанасць працы грамадства”, — папярэджвае эксперт.
Дзмітрый Радзіеўскі прыкмячае, што мігрантафобія становіцца больш выяўленай, калі наплыў імігрантаў адбываецца ў кантэксце, дзе ўжо існуе гістарычная або палітычная напружанасць паміж краінамі: “У нашай сучаснай гісторыі Беларусі з Расійскай Федэрацыяй такое напружанне прысутнічала і прысутнічае. Таму яно таксама можа ўплываць на падобныя паводзіны”.
Таксама Дзмітрый Радзіеўскі звязвае асцярогі беларусаў з тым, што расійскія ўлады могуць выкарыстоўваць масавую прысутнасць расіян у краіне як падставу для палітычнага ўмяшання. “Прыклады ў гісторыі ёсць. У суседніх краінах такія факты адбываліся”, – прыкмячае эксперт.
Як не быць мігрантафобам? Парады Дзмітрыя Радзіеўскага
Крок першы
Звяртаць увагу на свае моўныя маркеры ў абагульненні. Напрыклад, калі мы абагульняем нейкую групу людзей: “Яны ўсе…”, “Тыповы прадстаўнік…”. Правяраць, на якім менавіта вопыце заснавана наша зацвярджэнне: на асабістым знаёмстве з прадстаўнікамі групы, на адным выпадку, чужым аповедзе, медыйным вобразе.
Крок другі
Замяняць абагульненыя характарыстыкі групы апісаннем канкрэтнага выпадку. Не “прадстаўнікі гэтай групы паводзяць сябе пэўным чынам”, а “ў гэтай канкрэтнай сітуацыі чалавек паступіў пэўным чынам”.
Казаць пра канкрэтнага чалавека, канкрэтную сітуацыю. Крытыка ў такім выпадку будзе прывязаная да пэўнага ўчынку, а не ператварацца ў характарыстыку групы.
Крок трэці
Шукаць асабісты кантакт з рознымі прадстаўнікамі групы, не абапірацца толькі на абагульнены вобраз. Гэта дапаможа скарэктаваць абагульненыя ўяўленні пра яе.
“Прытрымліванне гэтых крокаў дапамагае змагацца са стэрэатыпамі лепш, чым нейкія тэарэтычныя веды, што стэрэатыпы – гэта дрэнна. Важна адсочваць у сабе абагульненыя канструкцыі. Але значна прасцей пазнаёміцца з адным, двума, трыма прадстаўнікамі гэтай групы. Убачыць, што яны розныя, што яны адрозніваюцца адзін ад аднаго, што ў іх няма гэтых абагульванні характарыстык, якія мы маглі бачыць у медыя ці дзесьці яшчэ”, – рэзюмуе эксперт.
