Беларуска зрабіла пост у Threads, дзе распавяла пра тое, як з бацькоў сабралі 5000 рублёў на прадукты для экзаменацыйнай камісіі. Дзяўчына змяніла школу і паскардзілася ў адміністрацыю. Юрысты з legalhub.help распавялі Hrodna.life, як супрацьстаяць “паборам”.
“Гэтым летам я здавала выпускныя экзамены ў 9 “Б” класе сярэдняй школы №66 г. Мінска. Бацькоўскі камітэт з класным кіраўніком незаконна сабралі з бацькоў амаль 5000 бел. рублёў на “экзамены”. Закуплялі прадукты харчавання ў неймаверных колькасцях для камісіі. Пасля другога экзамену працэс спыніўся, але па законе ніхто не адказаў”, – напісала дзяўчына.
Таксама 2 верасня яна звярнулася да Лукашэнкі праз сайт (верагодна, president.gov.by). Па словах дзяўчыны, інфармацыю спрабуюць замяць. Яна ж хоча, каб пра праблему ведалі як мага больш чалавек.
Дзяўчына апублікавала скрыншоты са спісамі замоўленага да іспыту. Яны ўключалі канцтавары, ваду, кветкі на экзамен і кветкі “Алене Мікалаеўне” – мабыць, класнаму кіраўніку. Ёй жа збіраліся падарыць сертыфікат на 500 рублёў. Таксама ў спісе значылася “ежа” – на напоі, садавіну, нарэзкі планавалі выдаткаваць 1000 рублёў. На кожны экзамен збіраліся купляць яшчэ асяцінскія пірагі і штолены, “каб была разнастайнасць”.
Пасля другога экзамену, мяркуючы па відэа дзяўчыны, пра сітуацыю даведалася дырэктарка школы і ўмяшалася. Наступныя экзамены праходзілі “без кулінарыі”.
“Накрытыя паляны” абурылі беларусаў
Беларусы ў каментарах называлі “накрытыя паляны” хабарамі і абураліся, што ўсё гэта – на некалькі гадзін для “трох чалавек” камісіі. Пыталіся, чаму пытаннем заняліся толькі цяпер, а не вясной, і чаму ім займаецца школьніца, а не бацькі.
“Нам на госах у БДУ забаранілі наогул нешта прыносіць камісіі. Сказалі, максімум – вада ў бутэльках. А ў вас там наогул берагі страцілі”, – піша экс-студэнтка.
У абмеркаванні з’явіліся і знаёмыя са старой школы: маўляў, школьніца ўвесь час была “на даведках” і крыўдзілася, калі ёй ставілі адзнакі менш за “9”. Хтосьці называе дзяўчыну “стукачкай”. Не ўсе вераць, што такое магло адбыцца ў рэчаіснасці.
Дзяўчына патлумачыла, што на такія паборы адрэагавала адразу і сышла з папярэдняй школы. Цяпер яна вучыцца ў новай.
Настаўнік пра школьныя паборы: “І з цябе збіраюць, і ты збіраеш”
Паборы – гэта неад’емная частка наогул жыцця настаўніка і бюджэтніка ў цэлым, лічыць крыніца Hrodna.life, знаёмая з сістэмай адукацыі.
“І з цябе грабуць грошы, выбіваюць, і ты гэтак жа збіраеш, ходзіш з працягнутай рукой. Падпіска – самае “важнае”, што можа здарыцца. План спускаецца зверху на кожную школу, колькасць газет, і там ужо размяркоўваецца завучам, работнікам бібліятэкі, гледзячы хто адказны. Падпісацца могуць сказаць на месяц альбо на тры месяцы адразу.
Гэта заўсёды на кантролі дырэктара. Адміністрацыя, як правіла, падпісвалася на дзве газеты. Яшчэ, напрыклад, пачатковую школу на “Юный спасатель” часта падпісвацца абавязвалі: альбо настаўнік за свае падпісваўся, альбо прасіў у бацькоў класа «скінуцца» на газету. Яшчэ бывала такое, што абавязвалі звыш таго выпісваць газеты па сваёй спецыяльнасці”.
Таксама з настаўнікаў збіраюць грошы на Фонд міру, “зборы-паборы” ў БРСМ, партыю “Белая Русь”, АСВОД, суботнікі.
Хто можа збіраць грошы?
Патрэбы, на якія можна збіраць грошы бацькоў, дзеляцца на патрэбы школы і патрэбы класа, тлумачаць юрысты платформы LegalHub. На патрэбы школы сродкі можа збіраць толькі апякунскі савет (займаецца развіццём школы і прыцягненнем фінансаў). Грошы на патрэбы класа збірае бацькоўскі камітэт (займаецца арганізацыяй жыцця дзяцей і сувяззю паміж сем’ямі і педагогамі).
Дзейнасць абодвух органаў самакіравання рэгулюецца агульнай нормай – п. 5 арт. 24 Кодэкса аб адукацыі. Парадак дзейнасці апякунскага савета рэгулюецца пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 25.07.2011 N 146 (рэд. ад 16.08.2022) “Аб зацвярджэнні Палажэння аб апякунскім савеце ўстановы адукацыі”.
Парадак дзейнасці бацькоўскага камітэта рэгулюецца “Палажэннем аб бацькоўскім камітэце ўстановы агульнай сярэдняй адукацыі”, зацв. Пастановай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 29.08.2022 N 290 “Аб педагагічным савеце і бацькоўскім камітэце ўстановы агульнай сярэдняй адукацыі”. Абодва камітэта ажыццяўляюць сваю дзейнасць таксама на падставе Статута УА – установы адукацыі.
Здаваць грошы на школу – справа добраахвотная
Адна з задач апякунскага савета – прыцягненне грошай у выглядзе добраахвотных пералічэнняў фізічных асоб. Іх выкарыстоўваюць толькі па мэтавым прызначэнні і ўзгадняюць рашэнне з дырэктарам школы і бацькоўскім камітэтам.
Апякунскі савет можа прыцягваць і расходаваць грошы толькі на ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы школы, а менавіта на:
- удасканаленне арганізацыі харчавання навучэнцаў;
- правядзенне спартыўных, спартыўна-масавых, фізкультурна-аздараўленчых, сацыяльна-культурных, адукацыйных мерапрыемстваў;
- іншыя мэты, не забароненыя заканадаўствам, у тым ліку бягучы рамонт, арганізацыя пітнога рэжыму, набыццё пасцельных прыналежнасцяў, прадметаў асабістай гігіены (сурвэткі, туалетная папера, іншыя прадметы першай неабходнасці), уборачнага інвентара, мыйных сродкаў, сродкаў дэзінфекцыі.
Што тычыцца бацькоўскага камітэта, ён НЕ можа збіраць грошы на забеспячэнне дзейнасці школы. Грошы бацькоў, якія збіраюцца бацькоўскім камітэтам, трацяцца на патрэбы класа.
На патрэбы школы – толькі безнал
Грошы на патрэбы школы апякунскага савета забаронена збіраць наяўнымі. Сродкі залічваюцца бацькамі на банкаўскі рахунак установы адукацыі.
Сродкі на патрэбы класа збірае бацькоўскі камітэт наяўнымі пад подпіс. Абодва камітэта даюць справаздачу перад бацькамі, на што і ў якім памеры выдаткоўваюцца грошы.
Рашэнні апякунскага савета аб прыцягненні сродкаў носяць кансультатыўны і рэкамендацыйны характар. Рашэнні бацькоўскага камітэта носяць рэкамендацыйны характар.
Гэта значыць, здаваць ці не здаваць грошы школе/класу – справа добраахвотная. Ні адміністрацыя школы, ні апякунскі савет, ні бацькоўскі камітэт не маюць права патрабаваць ад аднаго з бацькоў здаць грошы.
А што з падарункамі? І калі падарунак ператвараецца ў хабар?
Выдаткі на падарункі настаўнікам і адміністрацыі школы не адносяцца ні да патрэб класа, ні да патрэб школы. Грошы на іх можа збіраць бацькоўскі камітэт толькі на добраахвотнай аснове.
Дапушчальны кошт падарунка супрацоўнікам установы адукацыі ад навучэнцаў і іх бацькоў – не больш за 20 базавых велічынь (арт.546 Грамадзянскага кодэкса). На 2026 год гэта 900 рублёў.
Але калі супрацоўнік прымае падарунак у абмен на здзяйсненне нейкіх дзеянняў на карысць вучня або яго бацькі (напрыклад, выстаўленне завышанай ацэнкі), гэта будзе лічыцца злачынствам, прадугледжаным арт.433 КК – прыняцце незаконнага ўзнагароджання. Пры гэтым памер узнагароды не мае значэння.
Аб хабары ў гэтым кантэксце гаворкі не ідзе, так як хабар – гэта па вызначэнні прыняцце службовай асобай ўзнагароджання за спрыяльнае рашэнне пытанняў, якія ўваходзяць у яго кампетэнцыю. Настаўнікі службовымі асобамі не з’яўляюцца. А вось дырэктар – з’яўляецца. Калі падарунак, незалежна ад кошту, прымаецца за вырашэнне пытанняў службовай асобай, гэта ўжо хабар.
Гэта значыць, розніца паміж падарункам, хабарам і незаконным узнагародай залежыць ад намеру таго, хто дорыць і таго, хто прымае. Цукеркі, кветкі, уручаныя ў якасці знака ўвагі – хабарам або незаконным узнагародай не з’яўляюцца.
“Да мяне асабіста з “пакетамі” не хадзілі, але ведаю тых, якія хадзілі да адміністрацыі, так бы мовіць, з “падзякай”, чуў гэта ад іншых бацькоў. Часцей такое звычайна адбываецца ў другой палове навучальнага года, перад экзаменамі, каб падцягнулі атэстат, паўплывалі на настаўнікаў, дзесьці прыкрылі вочы і завысілі ацэнку. Не скажу, што гэта паўсюдна, але такое ёсць”, – распавяла крыніца Hrodna.life.
Такое, з ягонага досведу, часцей здараецца ў вясковых школах, дзе “ўсе адзін аднаго ведаюць”.
Куды скардзіцца на паборы ў школе?
Калі бацька не жадае дапамагчы школе/класу, а яго тым ці іншым спосабам спрабуюць прымусіць паўдзельнічаць у выдатках, можна звярнуцца са скаргай на парушэнне заканадаўства ў:
- адміністрацыю школы,
- упраўленне/Міністэрства адукацыі,
- пракуратура.
Скарга афармляецца ў вольнай форме з указаннем абставінаў парушэння права аднаго з бацькоў на добраахвотнае ўдзел у фінансаванні патрэбаў школы/класа. У якасці шаблону вы можаце выкарыстоўваць наш прыклад – спампаваць яго ў фармаце docx.
Але на практыцы такія скаргі могуць ўскладніць жыццё дзецям.
“Часцей такое здараецца са шматдзетнымі сем’ямі або нядобранадзейнымі, або ўсе разам адразу. І чым старэйшыя дзеці, тым гэта часцей абмяркоўваецца сярод дзяцей. Дзеці многае чуюць у сем’ях, хто здаў, хто не здаў, бацькі абмяркоўваюць гэта паміж сабой у сям’і, паміж бацькамі іншых сем’яў. І часта гэта выліваецца ў булінг у дачыненні да дзяцей, чые бацькі не змаглі здаць патрэбную суму, адмовіліся ці проста не змаглі, таму што ў сям’і ў той момант і не было гэтых грошай”, – распавяла крыніца.
Паборы ўсё ж былі – вінаватых пакаралі
Упраўленне па адукацыі адміністрацыі Савецкага раёна Мінска адказала на электронны зварот непаўналетняй, які паступіў 7 верасня 2026 з Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Адказ накіравалі яе прадстаўніку.
Ва ўпраўленні правялі ўнутранае разбіральніцтва. Яны пацвердзілі факт неабгрунтаваных збораў грашовых сродкаў для арганізацыі і правядзення выпускной кампаніі ў класе.
“Да асоб, якія дапусцілі парушэнні, ужытыя меры дысцыплінарнага спагнання”, – сцвярджаюць у адказе.
Таксама ў школе правялі мерапрыемствы па прафілактыцы карупцыі. Прайшло пазапланавае пасяджэнне камісіі па супрацьдзеянні карупцыі ўпраўлення па адукацыі адміністрацыі Савецкага раёна Мінска.
“Як бачыце, мой аповед аказаўся праўдай. Вы разумныя людзі, самі ўсё разумееце. Радком з бацькамі незаконна збірае грошы на прадукты для камісіі, а разбіраецца з гэтым упраўленню па адукацыі таго ж раёна, дзе ўсё адбылося! – каментуе школьніца. – Хачу звярнуцца да тых маіх былых аднакласнікаў, іх бацькоў, настаўнікаў, якія абражалі мяне, пісалі непрыемныя рэчы, казалі, што такога не было і ўсё гэта лухта. Гэта не мне, а вам цяпер жыць з гэтым усё астатняе жыццё і адказваць, але ўжо не перад людзьмі”.
Чытайце таксама: У Грандзічах-24 пабудуюць школу на тысячу чалавек
